Dzieje Jarocina

  • Drukuj

Najwcześniejsza wzmianka historyczna o mieście pochodzi z połowy XIII wieku. Znajdowane tu obiekty archeologiczne wskazują natomiast na wcześniejsze osadnictwo pradziejowe. Datować je można na czasy sprzed co najmniej 5 tysięcy lat. Rozwinęło się ono szczególnie w okresie kultury łużyckiej, na przełomie epoki brązu i żelaza (800-500 lat p.n.e.), co potwierdzają przeprowadzone wykopaliska.

Miasto powstało i rozwijało się jako osada handlowa na skrzyżowaniu ważnych traktów z Poznania do Kalisza i z Torunia do Wrocławia. Nazwa Jarocin pojawiła się pierwszy raz w dokumencie wystawionym 30 listopada 1257 roku przez księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego, który nadał miasto wraz z kilkoma wsiami oraz liczne przywileje komesowi Jankowi z wpływowego rodu Zarembów. W dokumencie tym wzmiankowany jest także miejscowy kościół św. Marcina.

W miejscu gdzie stoi dziś tzw. Skarbczyk i zachowały się fragmenty fosy, w drugiej połowie XIII wieku wzniesiona została przez właścicieli miasta wieża obronna. Spłonęła ona podczas oblężenia pod koniec następnego stulecia. Jarocin nie posiadał murów obronnych. Miasto miało jednak umocnienia w formie palisady i wjeżdżało się do niego przez cztery bramy. Dawne umocnienia przypomina brama miejska znajdująca się na pieczęci z końca XVIII wieku i widniejąca na aktualnym herbie Jarocina.

W średniowieczu było to dobrze rozwinięte miasto średniej wielkości o charakterze rzemieślniczo-handlowym. Wśród rzemieślników działających tutaj w XV wieku byli: kowale, rzeźnicy, piekarze, szewcy, garncarze i zduni, cieśle, ślusarze, młynarze, piwowarzy, sukiennicy, płóciennicy, krawcy, kuśnierze i inni. W latach 70. XVII wieku działało tu osiem cechów, a miasto liczyło około 700 mieszkańców. Od 1661 roku dobra jarocińskie posiadała rodzina Radolińskich.

Na przestrzeni dwóch stuleci miasto dotknęły liczne pożary i epidemie oraz przemarsze obcych wojsk. Po pożarze w 1773 roku odnotowano tu zaledwie 30 mieszczan osiadłych, a 20 lat później liczba domów nie przekroczyła jeszcze 50. Przez wieki w Jarocinie współżyły trzy narodowości: Polacy, Niemcy i Żydzi. W odległości kilkuset metrów stały: kościół katolicki, zbór ewangelicki oraz synagoga, a na peryferiach wyznawcy trzech religii mieli swoje cmentarze.

Z Jarocina pochodzili ludzie, których nazwiska odnaleźć można w dziejach politycznych Niemiec oraz opracowaniach z historii sztuk europejskiej. Tutaj urodził się na przykład Eduard Lasker – prawnik, publicysta, a przede wszystkim założyciel i przywódca partii liberalnej w Niemczech. Z miastem był związany niemiecki dyplomata Hugo von Radolin – właściciel dóbr jarocińskich i potomek polskiej rodziny szlacheckiej. Z Jarocina pochodziła także światowej sławy śpiewaczka Elisabeth Schwarzkopf oraz znany malarz Emil Löwenthal.

W wyniku drugiego rozbioru Polski w 1793 roku Ziemia Jarocińska znalazła się pod panowaniem Prus. Przybywało mieszkańców narodowości niemieckiej, ale przez cały okres zaborów przeważali Polacy. W 1910 roku stanowili oni 57% mieszkańców Jarocina, a Niemców było 40%. Udział ludności żydowskiej wynosił tylko 3,3%, chociaż jeszcze w 1871 roku stanowili oni 19,6% mieszkańców.

Pod koniec XIX wieku nastąpił dynamiczny rozwój miasta. W 1875 roku Jarocin stał się ważnym węzłem kolejowym, a w 1887 stolicą nowo powstałego powiatu. W ciągu 30 lat liczba mieszkańców uległa potrojeniu i w 1910 roku wyniosła 6250 osób. Na okres ten przypadły także duże zmiany w układzie przestrzennym miasta. W jego granicach znalazły się rozległe tereny między dawnym centrum a dworcem i torami kolejowymi zlokalizowanymi na gruntach folwarku Bogusław. Przy wytyczonych nowych ulicach wznoszono gmachy użyteczności publicznej i okazałe budynki mieszkalne.

Na początku XX wieku Jarocin był prężnym i nowoczesnym miastem. Dysponował instalacją wodociągową i kanalizacją oraz posiadał gazownię, a dworzec kolejowy miał oświetlenie elektryczne.

Ważnym wydarzeniem w dziejach Jarocina było powstanie w nocy z 8 na 9 listopada 1918 roku w miejscowych koszarach Rady Żołnierskiej oraz przejęcie przez zbuntowane oddziały strategicznych obiektów w mieście. Była to pierwsza Rada Żołnierska w Wielkopolsce. W krótkim czasie Jarocin stał się ważnym zapleczem powstania wielkopolskiego. Tutaj zabezpieczono duże ilości broni i amunicji, stąd wyruszyło pięć tak zwanych „latających kompanii”, które walczyły na wszystkich frontach powstania. Dnia 1 stycznia 1919 roku na Rynku nastąpiło uroczyste włączenie miasta i powiatu do odrodzonego państwa polskiego.

W krótkim czasie zmienił się skład narodowościowy mieszkańców. Większość ludności narodowości niemieckiej i Żydów przeniosła się do Niemiec. W 1921 roku Jarocin zamieszkiwało 7005 osób, wśród których 94,3% stanowili Polacy. Niemców było 3,8%, a liczba Żydów nie przekraczała 2%.

Podczas okupacji hitlerowskiej Jarocin, jak cała Wielkopolska, został wcielony do Rzeszy. Z miasta i powiatu wysiedlono ponad 10 tysięcy osób. W ich miejsce osadzono tutaj Niemców z Rzeszy oraz z krajów bałtyckich, Besarabii, Galicji, Wołynia i znad Morza Czarnego. Po drugiej wojnie światowej miasto stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym. W okresie 40 lat powojennych liczba mieszkańców uległa podwojeniu i rozwinęło się budownictwo mieszkaniowe. Ostatnie lata sprawiły, że powstało tutaj wiele nowych, prężnych podmiotów gospodarczych. Od lat w mieście odbywają się Festiwale Muzyki Rockowej. Przyjeżdżają na nie tysiące miłośników tego rodzaju muzyki i Jarocin zaczęto nazywać stolicą polskiego rocka. 

Panorama jarocińskiego rynku ok. 1902 roku. 

 

Marszałek Józef Piłsudski na dworcu w Jarocinie - 1919 r.

 

W nocy z 8/9 listopada w jarocińskich koszarach z inspiracji organizacji „Jedność” wybuchła tzw. jarocińska rewolucja. 

 

Kupcy na jarocińskim rynku - okres międzywojenny. 

 

Kupcy na jarocińskim rynku - okres międzywojenny. 

 

Witraż przedstawiający patrona Jarocina św. Marcina można zobaczyć w jarocińskim ratuszu.


Gminny program WYMIE PIEC
Rewitalizacja Aplikacja BLISKO Pomoc Prawna Obywatel.pl System Informacji Przestrzennej e-MAPA Mapa Inwestycji w Gminie Jarocin

Wydarzenia

Na skróty

videojarocin

Materiały wideo

Polecamy